Taaldoelen

Wanneer je een groep in de onderbouw binnenkomt dan zou het een geletterde omgeving moeten uitstralen. Letters leren doen jonge kinderen niet in de kring, maar door actief met letters, lezen en schrijven bezig te zijn. Door als leerkracht te zorgen voor materialen die uitnodigen tot lezen en schrijven ervaren de kinderen dat het iets leuks en boeiends is. Ze nemen hierdoor steeds meer zelf het initiatief tot schrijven en lezen. Het leren van de letters en klanken komt dan vanzelf!

Geletterdheid bij jonge kinderen is de basis voor een succesvolle toekomst. Door spelenderwijs te leren, ontwikkelen ze hun taal-en leesvaardigheid. Voorlezen, rijmpjes en letters herkennen vormen de bouwstenen van hun taalontwikkeling. Zo leggen ze een sterke basis voor een doorgaande lijn van groep 1 tot en met 3.

Groep 1 – kennismaken met geschreven taal (ervaren en ontdekken)

In groep 1 maken kinderen op een speelse en ervaringsgerichte manier kennis met geschreven taal. Het doel is niet dat kinderen letters moeten kennen, maar dat zij ontdekken dat taal overal is en dat je er iets mee kunt.

De leerkracht zorgt voor een rijke geletterde omgeving:

• labels in de klas

• boeken in verschillende hoeken

• schrijf- en tekenmateriaal

• voorbeelden van geschreven woorden

Kinderen:

• luisteren naar verhalen en rijmpjes

• spelen met klanken (rijmen, geluiden nadoen)

• herkennen dat woorden uit klanken bestaan

• experimenteren met ‘schrijven’ (krabbels, symbolen)

De nadruk ligt op:

• luistervaardigheid

• taalplezier

• eerste stappen in fonologisch bewustzijn (zonder analyse)

Schrijven en lezen zijn in groep 1 vooral doen alsof: kinderen spelen schrijver of lezer, zonder dat daar verwachtingen aan gekoppeld zijn. Dit is een essentiële basis.

Groep 2 – verdiepen en bewustworden (herkennen en verbinden)

In groep 2 wordt voortgebouwd op deze ervaringen. Kinderen worden zich steeds bewuster van hoe taal is opgebouwd, terwijl het leren nog steeds sterk spelenderwijs verloopt.

De focus verschuift naar:

• fonemisch bewustzijn

• grafemisch bewustzijn

• het leggen van verbanden tussen klank en letter

Kinderen leren bijvoorbeeld:

• rijmen en zelf rijmwoorden bedenken

• begin- en eindklanken herkennen

• letters herkennen (vooral betekenisvolle letters, zoals uit hun naam)

• klanken koppelen aan letters, zonder dat er al sprake is van formeel lezen

Ook schrijven krijgt meer vorm:

• letters natekenen

• eigen naam schrijven

• woorden ‘naschrijven’ vanuit spel (winkel, postkantoor, bouwhoek)

De leerkracht:

• benoemt wat kinderen doen (“Je schrijft hier een K, die hoor je ook aan het begin van koe”)

• biedt materiaal aan dat uitnodigt tot herhaling en verdieping

• bewaakt dat het betekenisvol blijft

In groep 2 ontstaat zo de overgang van ervaren naar begrijpen.

Groep 3 – formaliseren en toepassen (leren lezen en schrijven)

In groep 3 wordt de basis uit groep 1 en 2 benut en geformaliseerd. Kinderen starten met het technisch lezen en schrijven, maar dit lukt alleen goed wanneer de onderliggende vaardigheden al aanwezig zijn.

In groep 3:

• worden klank-letterkoppelingen systematisch aangeboden

• leren kinderen woorden verklanken en samenvoegen

• wordt lezen doelgericht geoefend

• groeit het inzicht in woordstructuur en spelling

Kinderen die in groep 1 en 2 veel:

• hebben gespeeld met klanken

• letters hebben herkend

• hebben geschreven vanuit betekenis

kunnen in groep 3 sneller en met meer begrip aanhaken.

Belangrijk is dat:

• concreet materiaal en spel ook in groep 3 een plek blijven houden

• lezen en schrijven niet losstaan van betekenis en context

• de leerkracht blijft aansluiten bij wat kinderen al kennen

Zo wordt voorkomen dat groep 3 een breuk vormt, en blijft het een logisch vervolg op het kleuteronderwijs.

Ook grafemisch bewustzijn ontwikkelt zich al op jonge leeftijd, bijvoorbeeld wanneer kleuters beginnen met het herkennen van hun naam of de letters van het alfabet. De koppeling van klanken aan tekens vormt de brug naar het leren lezen en schrijven (Ehri, 2005).

• Rijmen
• Letterkennis
• Verschillen horen (fonemisch bewustzijn)
• Verschillen zien (grafemisch bewustzijn)
• Rijmen
• Verklanken van woorden in letters
• Verklanken van woorden in lettergrepen